Аба, кычкылтек жана озон
Аба — аралашма, кычкылтек — анын маанилүү курам бөлүгү, ал эми озон — ошол эле элементтин башка молекулалык формасы.
1. Аба — газдардын аралашмасы
Жер бетине жакын таза кургак абада көлөмү боюнча болжол менен 78% азот, 21% кычкылтек, 0,9% аргон жана 0,04% көмүр кычкыл газы, ошондой эле башка газдардын өтө аз өлчөмү бар. Суу буусунун өлчөмү шартка жараша өзгөргөндүктөн, ал кургак абанын көрсөткүчтөрүнө киргизилбейт.
| Компонент | Формула | Кургак абадагы болжолдуу көлөмдүк үлүш | Ролу же касиети |
|---|---|---|---|
| Азот | \(N_2\) | 78% | Кадимки шартта салыштырмалуу аз активдүү; кычкылтекти суюлтат |
| Кычкылтек | \(O_2\) | 21% | Дем алууну жана көптөгөн кычкылдануу реакцияларын колдойт |
| Аргон | \(Ar\) | 0,9% | Өтө аз активдүү асыл газ |
| Көмүр кычкыл газы | \(CO_2\) | 0,04% чамасында | Фотосинтезде колдонулат жана жылуулук тең салмагына катышат |
Компоненттердин бөлүкчөлөрү бир жаңы затка химиялык байланып калбагандыктан, аба алардын мүнөздүү касиеттерин сактайт жана физикалык ыкмалар менен бөлүнөт. Нымдуу абада суу буусу болот, ал эми чаң жана булгоочу заттар таза кургак абанын туруктуу бөлүгү эмес.
2. Кычкылтек, \(O_2\)
Кадимки шартта кычкылтек түссүз, жытсыз газ. Ар бир молекулада эки кычкылтек атому бар. Кычкылтек өзү отун эмес, бирок кычкылдандыргыч: көп реакцияларда электрон кабыл алып, отундун тез кычкылданышына шарт түзөт. Чогунун табы бар жыгач таякча кычкылтекте кайра жалындайт — бул лабораториялык сыноо. Аны чогултулган үлгүдө көзөмөл менен гана жүргүзүшөт; газды жыттап аныктоого болбойт.