Суутек: алуу, касиеттери жана реакциялары
Суутек эң жеңил элемент, анын \(H_2\) газы жөнөкөй түзүлүштү, маанилүү реакцияларды жана катуу коопсуздук талаптарын айкалыштырат.
1. Молекулалык суутек
Кадимки шартта суутек — эки атомдуу \(H_2\) молекулаларынан турган түссүз, жытсыз газ. Тыгыздыгы өтө аз жана сууда аз эрийт. Ачык, жакшы желдетилген жерде газ жогору көтөрүлүп тарайт, бирок желдетүү начар болсо топтолушу мүмкүн. Суутекти жытынан аныктоого болбойт.
2. Лабораторияда алуу
Активдүүлүк катарында суутектен жогору айрым металдар суюлтулган кислотадан суутек ионун сүрүп чыгарат. Мисал — цинк жана суюлтулган туз кислотасы:
Бул сүрүп чыгаруу реакциясы: цинк ион түзөт, суутек иондору \(H_2\)ге айланат. Суутек сууда аз эригендиктен аны төңкөрүлгөн идиште суунун үстүндө чогултат. Биринчи порция аппараттагы абаны камтыйт жана жалын сыноосуна колдонулбайт.
3. Аныктоо жана күйүү
Суутектин кичине өзүнчө үлгүсү пробирканын оозунда тутанганда мүнөздүү жеңил үн чыгарат. Бул кычкылтек менен тез реакциядан болот. Сыноо аппараттан аба сүрүлүп чыккандан кийин гана көзөмөлдө жүргүзүлөт.
Күйүү экзотермиялык жана суу түзөт. Суутек — отун, кычкылтек — кычкылдандыргыч. Суутек-аба аралашмасы тез тутанат, ошондуктан чоң үлгүгө же генераторго жалын жакындатууга болбойт.
4. Суутек калыбына келтиргич катары
Ылайыктуу температурада суутек айрым металл оксиддеринен кычкылтекти алып коёт: