Эксперименталдык жана Теориялык Ыктымалдык
Негизги Идея
Ыктымалдык — бул окуянын болуу мүмкүнчүлүгүн өлчөө. Бирок бул мүмкүнчүлүктү аныктоонун эки түп-тамырынан айырмаланган жолу бар: математикалык ой жүгүртүү аркылуу (теориялык) же эксперимент жүргүзүү аркылуу (эксперименталдык). Экөөнү тең — жана алардын ортосундагы байланышты — түшүнүү статистика, маалымат илими жана чыныгы турмуштагы чечимдерди кабыл алуу үчүн абдан маанилүү.
Теориялык Ыктымалдык
Аныктама
Теориялык ыктымалдык — бул бардык натыйжалар бирдей мүмкүн деп эсептеп, математикалык ой жүгүртүү аркылуу аныкталган окуянын ыктымалдыгы. Ал кандайдыр бир эксперимент жүргүзүлгөнгө чейин эсептелет.
$$ P(E) = \frac{\text{Жагымдуу натыйжалардын саны}}{\text{Бардык мүмкүн болгон натыйжалардын жалпы саны}} = \frac{|E|}{|S|} $$
Негизги Мүнөздөмөлөр
- Логикага жана симметрияга негизделген, маалыматтарга эмес
- Тандоо мейкиндигин $S$ билүүнү талап кылат
- Бирдей мүмкүн болгон натыйжаларды болжолдойт (классикалык ыктымалдык)
- Так маани — эсептөөлөр ортосунда өзгөрбөйт
- Мисал: $P(\text{адил монетанын жазуусу}) = \frac{1}{2} = 0.5$
Эксперименталдык Ыктымалдык
Аныктама
Эксперименталдык ыктымалдык (эмпирикалык ыктымалдык же салыштырмалуу жыштык деп да аталат) — бул чындыгында эксперимент жүргүзүп, натыйжаларды жазуу аркылуу аныкталган окуянын ыктымалдыгы.
$$ P(E) = \frac{E \text{ окуясы болгон жолдордун саны}}{\text{Сыноолордун жалпы саны}} = \frac{f(E)}{n} $$
Негизги Мүнөздөмөлөр
- Чыныгы сыноолордон алынган байкалган маалыматтарга негизделген
- Тандоо мейкиндигин билүүнү талап кылбайт
- Ар кандай сыноолордун топтомдорунда өзгөрүп турат
- Сыноолордун саны көбөйгөн сайын ишенимдүүрөөк болот
- Мисал: Эгер монетаны 100 жолу ыргытып, 47 жолу жазуу түшсө, $P(\text{жазуу}) = \frac{47}{100} = 0.47$