Параллель түз сызыктардын критерийлери
7-класс Геометрия — Эки түз сызык качан параллель болорун түшүнүү
📐 1-бөлүк: Киришүү — Секущийлер жана бурчтардын аталыштары
Секущий деген эмне?
Секущий $c$ эки түз сызык $a$ менен $b$ ны кескенде, сегиз бурч пайда болот — ар бир кесилиш чекитинде төрттөн бурч. Бул бурчтар өз жайгашуусуна жараша атайын аталыштарга ээ.
Бурчтарды номерлөө
Биринчи кесилиш чекитиндеги ($a$ түз сызыгы менен) бурчтарды $\angle 1, \angle 2, \angle 3, \angle 4$ деп, ал эми экинчи кесилиш чекитиндеги ($b$ түз сызыгы менен) бурчтарды $\angle 5, \angle 6, \angle 7, \angle 8$ деп белгилейбиз.
🔍 2-бөлүк: Атайын бурч жуптары
1. Ички тескери бурчтар (Крест жаткан бурчтар)
Секущийдин карама-каршы тараптарында, эки түз сызыктын ортосунда жайгашкан бурчтар.
Жуптар:
- $\angle 3$ жана $\angle 5$
- $\angle 4$ жана $\angle 6$
Алар "Z" формасын (же тескери Z) түзүшөт.
2. Бир тараптагы ички бурчтар
Секущийдин бир тарабында, эки түз сызыктын ортосунда жайгашкан бурчтар.
Жуптар:
- $\angle 4$ жана $\angle 5$
- $\angle 3$ жана $\angle 6$
Алар "C" же "U" формасын түзүшөт.
3. Тиешелүү бурчтар (Туура келүүчү бурчтар)
Ар бир кесилиш чекитинде бирдей орунда жайгашкан бурчтар — ар бир кесилиш чекитинде бирден.
Жуптар:
- $\angle 1$ жана $\angle 5$
- $\angle 2$ жана $\angle 6$
- $\angle 3$ жана $\angle 7$
- $\angle 4$ жана $\angle 8$
Алар "F" формасын (же тескери/бурулган F) түзүшөт.
| Бурч жубунун түрү | Жайгашуусу | Жуптар | Форма |
|---|---|---|---|
| Ички тескери бурчтар | Карама-каршы тараптарда, түз сызыктардын ортосунда | $\angle 3$ & $\angle 5$; $\angle 4$ & $\angle 6$ | Z-форма |
| Бир тараптагы ички бурчтар | Бир тарапта, түз сызыктардын ортосунда | $\angle 4$ & $\angle 5$; $\angle 3$ & $\angle 6$ | C/U-форма |
| Тиешелүү бурчтар | Ар бир чекитте бирдей орунда | $\angle 1$ & $\angle 5$; $\angle 2$ & $\angle 6$; $\angle 3$ & $\angle 7$; $\angle 4$ & $\angle 8$ | F-форма |